✅ تاریخ انتشار: 9 اردیبهشت ۱۴۰۵ | زمان مطالعه: ۱۲ دقیقه
شکستگی استابولوم یکی از آسیبهای پیچیده و نادر ناحیه لگن محسوب میشود که اغلب در اثر ضربات پرانرژی مانند تصادف اتومبیل یا سقوط از ارتفاع رخ میدهد. استابولوم همان حفره استوانهای شکل در استخوان لگن است که سر استخوان ران در آن قرار میگیرد و مفصل هیپ (لگن) را تشکیل میدهد. شکستگی در این ناحیه میتواند ثبات مفصل را به خطر انداخته و منجر به عوارض بلندمدتی مانند آرتروز پس از ضربه، نکروز آواسکولار و لنگش دائمی شود. آگاهی از نشانههای هشداردهنده، تشخیص زودهنگام و انتخاب استراتژی درمانی مناسب، نقش تعیینکننده در بازگشت فرد به زندگی طبیعی ایفا میکند. در این مقاله جامع، به عنوان یک متخصص تولید محتوا، تمام ابعاد شکستگی استابولوم را بررسی میکنیم؛ از آناتومی و علائم بالینی گرفته تا روشهای نوین جراحی، فیزیوتراپی و راهکارهای مؤثر پیشگیری. هدف ما ارائه محتوایی دقیق، کاربردی و مبتنی بر آخرین پروتکلهای ارتوپدی است تا شما یا عزیزانتان در صورت مواجهه با این آسیب، آگاهانه تصمیم بگیرید.

⚡ شکستگی استابولوم چیست و چه علائمی دارد؟ (آشنایی با علائم خطر)
استابولوم (Acetabulum) بخش مقعر استخوان های (ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس) است که به عنوان «لانه» مفصل ران عمل میکند. شکستگی آن اغلب با مکانیسمهای با انرژی بالا همراه است. علائم اصلی شکستگی استابولوم شامل درد شدید و ناگهانی در ناحیه کشاله ران یا لگن است که با کوچکترین حرکت تشدید میشود. فرد قادر به تحمل وزن روی پای آسیبدیده نیست و اغلب پا را در حالت چرخش خارجی و کمی فلکسیون نگه میدارد. تورم و کبودی قابلتوجهی در ناحیه لگن، بالای ران یا باسن ظاهر میشود. گاهی بیحسی یا گزگز در پا به دلیل درگیری عصب سیاتیک حس میشود. در شکستگیهای جابجا شده، کوتاهی ظاهری اندام تحتانی و عدم تقارن لگن دیده میشود. بیمار قادر به بلند کردن پا در حالت خوابیده به پشت نیست (تست بالا آوردن پای صاف مثبت). اگر شکستگی با دررفتگی مرکزی هیپ همراه باشد، تروکانتر بزرگ (برجستگی خارجی ران) به داخل لگن فرو میرود که معاینه بالینی بسیار دردناک است. نکته مهم این است که گاهی به دلیل شدت تروما، بیمار آسیبهای همراه مانند شکستگی لگن، ضربه به سر یا خونریزی داخلی داشته باشد؛ بنابراین وجود درد لگن پس از تصادف یا سقوط باید جدی گرفته شود. تشخیص سریع با معاینه ارتوپدی و تصویربرداری مناسب از بروز عوارض جبرانناپذیر جلوگیری میکند.

از دیگر علائم میتوان به ناتوانی مطلق در راه رفتن یا ایستادن اشاره کرد. در موارد کمتر شدید (شکستگیهای پایدار بدون جابجایی)، ممکن است فرد با لنگش شدید و درد متوسط قادر به تحمل نسبی وزن باشد. اما این وضعیت خطرناک است زیرا فشار روی ناحیه شکسته باعث جابجایی ثانویه و بدجوش خوردن استخوان میشود. شکستگی استابولوم اغلب با علائم سیستمیک همراه نیست اما در صورت درگیری عروقی، علائم شوک (رنگ پریدگی، افزایش ضربان قلب، کاهش فشار خون) ظاهر میشود. گاهی بیمار به اشتباه تصور میکند که فقط کشیدگی عضلانی دارد و مراجعه را به تأخیر میاندازد. هر فردی که پس از یک تروما دچار درد لگن و عدم توانایی در راه رفتن شود، تا زمانی که تصویربرداری رادیولوژی انجام نگیرد، مستعد شکستگی استابولوم است. توجه به این علائم و مراجعه فوری به اورژانس ارتوپدی، نخستین گام طلایی برای حفظ عملکرد مفصل ران است.

علت اصلی شکستگی استابولوم و عوامل خطر (چه کسانی در معرض هستند؟)
شایعترین علت شکستگی استابولوم، حوادث پرسرعت وسایل نقلیه (تصادف اتومبیل، موتورسیکلت) است؛ بهویژه زمانی که ضربه از سمت داشبورد یا کناره خودرو به لگن وارد شود. در این حالت، سر استخوان ران مانند یک پانچ به داخل حفره استابولوم کوبیده شده و باعث خردشدگی یا جداشدن قطعات استخوانی میگردد. سقوط از ارتفاع بیش از ۲ متر (از داربست، نردبان، پشت بام) دومین علت شایع است. در سالمندان با تراکم استخوانی پایین (پوکی استخوان)، حتی سقوط از حالت ایستاده نیز میتواند منجر به شکستگی استابولوم شود که به آن شکستگیهای کمانرژی میگویند. سایر علل شامل صدمات ورزشی شدید (مانند راگبی، اسکی سرعت)، له شدگی ناحیه لگن در تصادفات صنعتی یا ریزش آوار و گاهی شکستگیهای استرسی ناشی از دویدنهای طولانی در ورزشکاران حرفهای (نادر) است. عوامل خطر مهم عبارتند از: پوکی استخوان (به ویژه در زنان یائسه)، بالای ۶۰ سال سن، مصرف طولانی کورتیکواستروئیدها، بیماریهای متابولیک استخوان (استئوژنز ایمپرفکتا)، سابقه شکستگی لگن و فعالیتهایی که ریسک تروما را افزایش میدهد (رانندگی بدون کمربند، کار در ارتفاع، ورزشهای برخوردی).

علاوه بر موارد ذکر شده، افرادی که دچار تشنجهای مکرر (صرع کنترل نشده) یا شوک الکتریکی میشوند، ممکن است دچار شکستگی استابولوم ناشی از انقباض شدید و ناگهانی عضلات اطراف ران گردند. همچنین مصرف بیش از حد الکل و کمبود ویتامین D خطر پوکی استخوان را تشدید کرده و بستر را برای شکستگیهای کمانرژی فراهم میکند. جالب است بدانید مردان جوان ۲۰ تا ۴۰ ساله بیشترین آمار شکستگی استابولوم را به دلیل قرار گرفتن بیشتر در معرض تصادفات و کارهای پرخطر دارند؛ در حالی که در زنان مسن بروز شکستگی با تروماهای خفیفتر دیده میشود. آگاهی از این علل و عوامل خطر به ما کمک میکند تا تدابیر پیشگیرانه را دقیقتر طراحی کنیم.
تشخیص شکستگی استابولوم: روشهای تصویربرداری و معاینه فیزیکی
تشخیص شکستگی استابولوم با معاینه بالینی دقیق آغاز میشود. ارتوپد به دنبال علائمی مانند درد به لمس برجستگی استخوانی لگن، عدم تقارن اندام، هماتوم و محدودیت شدید حرکات مفصل ران میگردد. سپس تستهای ویژه مانند «تست ضربه پاشنه» (ضربه آرام به پاشنه پا که درد را در لگن تشدید میکند) انجام میشود. پس از معاینه، رادیوگرافی استاندارد لگن شامل سه نمای قدامی-خلفی (AP)، اوبلیک ایلیاک (Judet) و اوبلیک ابچوراتور درخواست میشود. این نماهای مایل به ارزیابی دیواره خلفی، قدامی، ستون خلفی و قدامی استابولوم کمک میکنند. اما در بسیاری از موارد، به ویژه شکستگیهای پیچیده، سیتی اسکن (CT Scan) با برشهای نازک سهبعدی طلاییترین روش تشخیصی محسوب میشود. سیتی اسکن جابجایی قطعات، درگیری سقف استابولوم و وجود قطعات آزاد داخل مفصل را با دقت فوقالعاده نشان میدهد. همچنین تصاویر بازسازی سهبعدی برای برنامهریزی جراحی ضروری است.

در مواردی که شک به آسیب عروقی یا خونریزی داخلی وجود داشته باشد، آنژیوگرافی و MRI نیز کاربرد دارند. امآرآی برای ارزیابی ضایعات غضروفی، نکروز آواسکولار سر استخوان ران و پارگی لابروم مفید است. گاهی تشخیص افتراقی با شکستگی گردن فمور، دررفتگی خلفی هیپ و آسیب رباط صلیبی لگن ضروری میباشد. یکی از چالشهای تشخیصی، شکستگیهای پایدار بدون جابجایی است که در رادیوگرافی اولیه ممکن است نادیده گرفته شوند؛ در این موارد سیتی اسکن تنها راه اطمینان است. متخصص ارتوپد همچنین وضعیت عصبی-عروقی اندام تحتانی را از نظر گرفتگی عصب سیاتیک یا آسیب شریان فمورال بررسی میکند. آزمایشات پاراکلینیک از جمله شمارش سلولهای خونی، کواگولاسیون و تایپ خون پیش از هر اقدام درمانی صورت میگیرد. تشخیص زودهنگام و دقیق، گام اصلی برای انتخاب روش درمانی محافظهکارانه یا جراحی است.
درمان شکستگی استابولوم: روشهای جراحی و غیرجراحی (جدیدترین پروتکلها)
رویکرد درمانی شکستگی استابولوم به عواملی مانند میزان جابجایی قطعات، ثبات مفصل ران، سن بیمار و سلامت عمومی بستگی دارد. درمان غیرجراحی (محافظهکارانه) برای شکستگیهای بدون جابجایی یا با جابجایی کمتر از ۲ میلیمتر و مفصل مرکزی پایدار توصیه میشود. این روش شامل استراحت مطلق در بستر به مدت ۶ تا ۱۲ هفته با کشش اسکلتی (Traction) یا بریس مخصوص است که از جابجایی بیشتر پیشگیری میکند.

بیمار نباید روی پای آسیبدیده وزن بیندازد و تحت نظارت فیزیوتراپیست، حرکات غیروزندهنده مفاصل مجاور انجام میدهد. رادیوگرافی های سریالی هر هفته برای اطمینان از عدم جابجایی ثانویه الزامی است. اما در بیش از ۸۰٪ موارد، به دلیل ماهیت بیومکانیکی استابولوم، جراحی لازم خواهد بود. درمان جراحی (ریداکشن باز و فیکساسیون داخلی – ORIF) استاندارد طلایی شکستگیهای جابجا شده است. طی این عمل، ارتوپد با یک برش مناسب (معمولاً خلفی-جانبی یا ایلئواینگوینال) قطعات استخوانی را به جایگاه آناتومیک بازگردانده و با پیچ و پلاک مخصوص (تیتانیوم یا استیل) تثبیت میکند. جراحی معمولاً در ۳ تا ۷ روز اول پس از آسیب و پس از کنترل شرایط عمومی بیمار انجام میشود.

در موارد نادری که سقف استابولوم به شدت آسیب دیده و غیرقابل ترمیم باشد، جراح ممکن است از آرتروپلاستی (تعویض کامل مفصل ران) در همان مرحله حاد استفاده کند که روند بازتوانی را تسریع میکند همچنین گزینههای جدیدی مثل جراحی کم تهاجمی با کمک ناوبری کامپیوتری (computer navigation) دقت جااندازی را افزایش داده و آسیب بافت نرم را کاهش میدهد. پس از عمل جراحی، تجویز آنتیبیوتیک پیشگیرانه و داروهای ضدلخته (برای پیشگیری از DVT) الزامی است. شروع حرکات غیروزندهنده از روز دوم جراحی آغاز میشود و تحمل وزن تدریجی معمولاً پس از ۱۰ تا ۱۲ هفته و با تأیید رادیولوژیک جوش خوردن استخوان مجاز است. در هر دو روش درمانی، پیگیری طولانیمدت از نظر بروز آرتروز پس از ضربه ضروری است.

توانبخشی و فیزیوتراپی پس از شکستگی استابولوم (بازگشت به راه رفتن)
توانبخشی پس از شکستگی استابولوم نقشی حیاتی در بازیابی دامنه حرکتی، قدرت عضلانی و پیشگیری از عوارض طولانیمدت ایفا میکند. برنامه فیزیوتراپی بسته به نوع درمان (جراحی یا غیرجراحی) معمولاً در سه فاز طراحی میشود. فاز حاد (هفته ۱ تا ۶) با تمرکز بر کاهش ادم، کنترل درد و حفظ تحرک مفاصل بدون تحمل وزن است. تمرینات ایزومتریک عضلات چهارسر ران، سرینی و همسترینگ، پمپ مچ پا برای جلوگیری از ترومبوز وریدی عمقی و تمرینات تنفسی عمیق انجام میشود. در این مرحله بیمار مجاز به خم کردن زانو و ران تا ۹۰ درجه است اما هرگونه چرخش خارجی یا ابداکشن شدید ممنوع است. فاز میانی (هفته ۶ تا ۱۲) با تأیید جوش خوردن نسبی روی رادیوگرافی، تمرینات تحمل وزن جزئی (با عصا و ۲۵٪ وزن) شروع میشود. تقویت عضلات ابداکتور و اکستانسور ران، راه رفتن در استخر (هیدروتراپی) و تمرینات تعادلی از ارکان این فاز است. در این دوره نباید از پله بالا و پایین رفت و دوچرخه ثابت با مقاومت بسیار کم مجاز است.

فاز پیشرفته (هفته ۱۲ به بعد) پس از مشاهده جوش خوردن کامل استخوان، بیمار به تدریج به تحمل وزن کامل میرسد. بازآموزی الگوی راه رفتن نرمال، تمرینات پلایومتریک، بالا رفتن از پله و تمرینات کششی پیشرفته برای بازگشت به فعالیتهای روزمره انجام میگیرد. میانگین زمان بازگشت به رانندگی ۳ تا ۴ ماه و به فعالیتهای ورزشی غیربرخوردی (مانند شنا، دویدن سبک) حدود ۶ ماه است. نکته مهم آن است که حتی پس از بهبودی کامل، انجام حرکات سنگین مانند اسکات عمیق یا پرش میتواند خطر آرتروز زودرس را افزایش دهد. فیزیوتراپیست با استفاده از اولتراسوند، TENS و لیزرتراپی به بهبود ترمیم بافت نرم کمک میکند. پایبندی به تمرینات خانگی و حضور منظم در جلسات توانبخشی، رضایتبخشترین نتایج را به همراه دارد.

⚠️ عوارض احتمالی شکستگی استابولوم و راههای مدیریت آن ها
شکستگی استابولوم با وجود درمان مناسب، ممکن است با عوارض جدی همراه باشد که آگاهی از آنها برای پیگیری طولانیمدت ضروری است. آرتروز پس از ضربه (Post-traumatic osteoarthritis) شایعترین عارضه درازمدت است؛ ناهمواری سطح مفصلی یا نکروز غضروف منجر به ساییدگی، درد و محدودیت حرکتی شده و حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد بیماران را تحت تأثیر قرار میدهد. مدیریت آن با داروهای ضدالتهاب، تزریق داخل مفصل، فیزیوتراپی و در نهایت تعویض مفصل ران انجام میشود. نکروز آواسکولار (AVN) سر استخوان ران به دلیل اختلال در خونرسانی پس از جابجایی شدید یا دررفتگی همزمان رخ میدهد. برای تشخیص زودهنگام، MRI کنترل توصیه میشود. درمان مراحل اولیه شامل کر جراحی (core decompression) و در مراحل پیشرفته، آرتروپلاستی است. آسیب عصب سیاتیک در ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد دیده میشود که خود را به صورت ضعف فلکشن پا (افتادگی مچ پا) و بیحسی نشان میدهد. خوشبختانه اکثر موارد طی ۶ تا ۱۲ ماه بهبود مییابند اما گاهی نیاز به جراحی اکتشاف عصب پیدا میشود.

سایر عوارض شامل جوش نخوردن (Nonunion) یا بدجوش خوردن (Malunion) استخوان که نیاز به جراحی ترمیمی و استئوتومی پیچیده دارد. ترومبوآمبولی وریدی (DVT/PE) به دلیل بیحرکتی طولانی شایع است که با تجویز پیشگیرانه هپارین و استفاده از جوراب وارسی کنترل میشود. عفونت عمقی استخوان (استئومیلیت) پس از جراحی نادر اما خطرناک است؛ درمان آن دبریدمان و آنتیبیوتیک وریدی طولانیمدت است. همچنین اختلال در راه رفتن (لنگش دائمی) و طول اندام نامساوی ممکن است رخ دهد که با کفش طبی قابل مدیریت است. برای کاهش این عوارض، رعایت دقیق پروتکل توانبخشی، ترک سیگار (اختلال در جوش خوردن) و پیگیری منظم رادیولوژیک ضروری است.
راه های پیشگیری از شکستگی استابولوم (از ایمنی تا سلامت استخوان)
پیشگیری از شکستگی استابولوم بر دو محور اصلی استوار است: کاهش ریسک تروماهای پرانرژی و بهبود کیفیت استخوانها. مهمترین اقدام پیشگیرانه، رعایت قوانین ایمنی رانندگی شامل بستن کمربند ایمنی (که از پرت شدن سر استخوان ران به داخل استابولوم جلوگیری میکند)، استفاده از کیسه هوا و رانندگی با سرعت مجاز است. در محیط کار، به ویژه مشاغل ساختمانی و کار در ارتفاع، استفاده از هارنس ایمنی، کلاه ایمنی و سکوهای محافظ الزامی است. برای پیشگیری از سقوط در سالمندان: تجهیز منزل به دستگیره در حمام، پلههای ضدلغزش، کفشهای غیرلغزنده و برطرف کردن موانع فرش و سیمهای برق. همچنین انجام تمرینات تعادلی مانند تای چی و یوگا تعادل را بهبود بخشیده و خطر زمین خوردن را کاهش میدهد. دوچرخهسواران و موتورسواران باید از محافظ لگن (hip protector) استفاده کنند که در مطالعات تا ۵۰٪ کاهش شکستگی لگن را نشان داده است.

از منظر سلامت اسکلتی، دریافت کافی کلسیم (۱۲۰۰ میلیگرم روزانه) و ویتامین D (۸۰۰ تا ۱۰۰۰ واحد) از طریق لبنیات، ماهی، تخممرغ و مکملها تراکم استخوان را در افراد مسن و زنان یائسه حفظ میکند. ورزشهای وزنتحمل مانند پیاده روی سریع، دویدن سبک و تمرینات مقاومتی (وزنهبرداری سبک) استخوانهای لگن را تقویت مینماید. ترک سیگار و کاهش مصرف الکل تأثیر مستقیمی بر کاهش خطر پوکی استخوان دارد. همچنین در صورت مصرف کورتیکواستروئیدهای طولانی مدت یا داشتن سابقه شکستگیهای قبلی، مشاوره با پزشک برای تجویز داروهای افزایش تراکم استخوان (بیس فسفوناتها) ضروری است. نهایتاً توجه به ایمنی در ورزشهای پربرخورد (استفاده از پد و کمربند محافظ لگن) یک اقدام ساده اما مؤثر است. با اتخاذ این راهکارها، شانس مواجهه با شکستگی استابولوم به حداقل میرسد.

تفاوت شکستگی استابولوم با شکستگی سر استخوان ران (مقایسه کاربردی)
بسیاری از افراد شکستگی استابولوم را با شکستگی سر استخوان ران (Femoral Head Fracture) یا شکستگی گردن فمور اشتباه میگیرند. در حالی که این دو آسیب از جهات متعددی متفاوت هستند. شکستگی استابولوم به دیواره یا ستون حفره لگن آسیب میزند، در حالی که شکستگی سر استخوان ران به بخش کروی بالای استخوان ران که داخل حفره قرار میگیرد صدمه میزند. مکانیسم شایع استابولوم ضربه از سمت تروکانتر بزرگ (برخورد داشبورد) است، اما شکستگی سر فمور اغلب در اثر دررفتگی خلفی هیپ ایجاد میشود. از نظر علائم، هر دو با درد لگن و عدم تحمل وزن همراهند اما در شکستگی استابولوم، درد عمیقتر و در ناحیه کشاله ران حس میشود، در حالی که شکستگی سر فمور معمولاً با محدودیت شدید چرخشی ران همراه است. از نظر تصویربرداری، سیتی اسکن تفاوت دقیق را مشخص میکند: در استابولوم نقص استخوانی در حفره لگن مشاهده میشود، در سر فمور ترک یا جابجایی در قسمت کروی دیده میشود.

روش درمانی نیز متفاوت است: استابولوم عمدتاً نیاز به ORIF با پلاک و پیچ دارد، در حالی که شکستگی کوچک سر فمور گاهی به صورت غیرجراحی با استراحت و کشش درمان میشود، اما قطعات بزرگ جابجا شده نیاز به فیکساسیون با پیچ قابل جذب یا تعویض مفصل دارند. پیشآگهی: شکستگی استابولوم بیشتر به آرتروز ثانویه منجر میشود، در حالی که شکستگی سر استخوان ران ریسک بالای نکروز آواسکولار (تا ۵۰٪) دارد. توجه به این تفاوتها برای پزشک اورژانس و رادیولوژیست در تشخیص سریع و درمان هدفمند ضروری است.
✅ نتیجهگیری جامع و جمعبندی
شکستگی استابولوم یک آسیب جدی مفصل ران است که اغلب در تروماهای پرانرژی رخ میدهد و علائمی مانند درد شدید لگن، ناتوانی در راه رفتن، تورم و بدشکلی اندام بروز میکند. تشخیص سریع با رادیوگرافی و سیتی اسکن نقشی کلیدی در تعیین درمان مناسب دارد. در حالی که شکستگیهای پایدار و بدون جابجایی ممکن است با استراحت طولانی و کشش درمان شوند، اغلب موارد نیازمند جراحی باز و فیکساسیون داخلی (ORIF) برای بازگرداندن آناتومی طبیعی مفصل و پیشگیری از آرتروز زودرس هستند. توانبخشی اصولی و فیزیوتراپی چندماهه، فرد را به تحمل وزن و عملکرد مطلوب بازمیگرداند. عوارضی نظیر آرتروز، نکروز آواسکولار و آسیب عصبی نیازمند پیگیری مادام العمر است. خوشبختانه با رعایت نکات ایمنی (کمربند ایمنی، پیشگیری از سقوط) و ارتقای سلامت استخوان از طریق تغذیه و ورزش، بسیاری از این شکستگیها قابل پیشگیری میباشند. آگاهی عمومی و مراجعه به موقع، بهترین شانس را برای بهبودی کامل فراهم میکند.
❓ سوالات متداول درباره شکستگی استابولوم
بله، در صورتی که جابجایی قطعات کمتر از ۲ میلیمتر باشد و مفصل ران پایدار باقی بماند، درمان غیرجراحی شامل استراحت مطلق، کشش اسکلتی و بیحرکتی به مدت ۸ تا ۱۲ هفته میتواند منجر به جوش خوردن موفقیتآمیز شود. با این حال، تقریباً ۸۰٪ شکستگیهای استابولوم به دلیل ماهیت تحملکننده وزن این مفصل، نیاز به جراحی دارند.
بهبودی کامل معمولاً ۴ تا ۶ ماه طول میکشد. تحمل وزن جزئی با عصا از هفته ۸ تا ۱۰ شروع میشود و بازگشت به راه رفتن بدون کمک و فعالیتهای عادی روزانه حدود ۴ ماه پس از جراحی امکانپذیر است. ورزشهای سنگین و دویدن ممکن است تا ۹ ماه به تعویق بیفتد. روند جوش خوردن استخوان در هر فرد متفاوت است.
در صورت درمان به موقع و دقیق و انجام توانبخشی مناسب، اکثر بیماران بدون لنگش قابل توجه راه میروند. با این حال، در شکستگیهای شدید با آسیب همزمان غضروف یا نکروز سر استخوان ران، ممکن است لنگش خفیف ماندگار شود. فیزیوتراپی هدفمند میتواند الگوی راه رفتن را تا حد زیادی اصلاح کند.
کلید اصلی پیشگیری از آرتروز، جااندازی آناتومیک کامل قطعات و تثبیت پایدار در حین جراحی است. پس از بهبودی، حفظ وزن ایدهال، پرهیز از فعالیتهای ضربهزا (دویدن طولانی، پرش)، تقویت عضلات اطراف لگن و مصرف مکملهای محافظ غضروف تحت نظر پزشک توصیه میشود. چکاپ سالانه با رادیوگرافی ساده نیز برای تشخیص زودهنگام تغییرات آرتروزی مفید است.