تورتیکولی (کجی گردن): علت، علائم، درمان دارویی و جراحی

تورتیکولی (Torticollis) یا کجی گردن: هر آنچه باید بدانید

تورتیکولی زمانی رخ می‌دهد که عضلات گردن نوزاد یا فرد بالغ باعث چرخش سر به یک سمت و کج شدن گردن می‌شود. این عارضه می‌تواند مادرزادی یا اکتسابی باشد و با علائمی مانند سفتی عضلات گردن، محدودیت حرکتی و تورم همراه است. در این مقاله به بررسی علائم تورتیکولی خفیف، علت کجی گردن، درمان تورتیکولی در بزرگسالان و روش‌های تشخیص آن می‌پردازیم.

تورتیکولی چیست؟

تورتیکولی یا کجی گردن یک بیماری شایع در نوزادان است که در آن سر به یک سمت چرخیده و چانه به جهت مخالف متمایل می‌شود. این عارضه در دو نوع تورتیکولی مادرزادی (از بدو تولد) و تورتیکولی اکتسابی (پس از تولد) رخ می‌دهد.

تورتیکولی مادرزادی: علت و تشخیص 

محدودیت فضایی در رحم مادر طی بارداری، مهمترین علت کجی گردن مادرزادی است. این وضعیت معمولاً بدون درد است و ممکن است تا هفته‌ها پس از تولد تشخیص داده نشود.
علائم شایع:

• خم شدن سر به یک سمت
• محدودیت حرکت گردن
• توده عضلانی در گردن نوزاد

تورتیکولی اکتسابی: عوامل خطر و نشانه‌ها 

این نوع کجی گردن ممکن است ناشی از عفونت، تروما یا اختلالات عصبی مانند فلج مغزی باشد.
نشانه‌های هشداردهنده:

• درد شدید گردن
• سردرد و تومورهای گردنی
• عدم تقارن صورت

علائم تورتیکولی خفیف در نوزادان 

• کجی جزئی سر به یک سمت
• محدودیت موقتی در چرخش گردن
• عدم تقارن خفیف صورت
  این علائم معمولاً با رشد کودک و انجام تمرینات فیزیوتراپی بهبود می‌یابند.

علت تورتیکولی: چرا عضلات گردن کوتاه می‌شوند؟ 

• اختلال رشد عضله استرنوکلایدوماستوئید در جنین
• آسیب حین زایمان
• عفونت‌های گردن (لنفادنیت)
• بیماری‌های عصبی مانند فلج مغزی

درمان تورتیکولی با فیزیوتراپی در کودکان

• ماساژ دادن

با ماساژ ملایم شروع کنید. انگشتان خود را در امتداد عضله گردن بکشید و انگشتان شست را به آرامی به نقاط سفت در امتداد عضله استرنوکلیدوماستوئید کودک فشار دهید.

اهداف: کاهش سفتی عضلات، افزایش انعطاف‌پذیری و دامنه حرکتی.

• محدوده حرکت غیرفعال چرخش (چانه تا شانه)

دامنه حرکتی سر و گردن کودک را هدف قرار دهید. دست راست را روی شانه راست کودک قرار دهید و دست چپ خود را روی بخش گیجگاهی سر کودک قرار دهید و آن را به آرامی به سمت چپ خم کنید. اگر کجی گردن کودک در سمت چپ است برعکس عمل کنید. می‌توانید دامنه حرکات ورزشی را با کمی کشش ملایم گردن شروع کنید.

اهداف: برای باز کردن فضای مفصل، به کودک اجازه دهید آزادانه‌تر سر را حرکت دهد، محدودیت‌های دامنه حرکتی را کاهش دهید.

• حرکت کششی (حرکت گوش به شانه)

کودک خود را به پشت بخوابانید. کف دست چپ خود را روی سر کودک خود قرار دهید سپس دست راست خود را روی شانه چپ کودک قرار دهید. سپس به آرامی با فشار دست چپ؛ گوش راست کودک خود را به آرامی به سمت شانه راست خم کنید. همزمان شانه چپ کودک را به آرامی به سمت زمین فشار دهید. هنگامی که احساس گرفتگی کردید متوقف شوید. موقعیت را برای ۱۵ تا ۳۰  ثانیه نگه دارید. این کشش را سه بار دیگر در طول روز انجام دهید. اگر کجی گردن کودک به سمت راست است حرکت کشش را برعکس انجام دهید.

فشردگی شانه

دو دست را روی شانه کودک قرار دهید، سپس شانه‌های کودک را با فشار دست‌ها به سمت پایین هل بدهید.

اهداف: باز کردن فضای مفاصل، کاهش ارتفاع شانه‌ها، کاهش سفتی عضلات.

چرخش پایین تنه (نورد هدایت شونده)

استفاده از لگن کودک برای هدایت از حالت خوابیده به پشت و به پهلو تا کودک مستعد قرارگیری در هر دو جهت شود دست خود را به عنوان حامی پشت کودک قرار دهید. با این حرکت و تکان دادن ملایم کودک از یک پهلو به پهلو دیگر شروع کنید. تا کم کم کودک تسلط پیدا کند، نیاز به حمایت شما نداشته باشد، تا زمانی که کودک بتواند به طور مستقل غلت بزند.

اهداف: ترویج حرکات انتقالی، تشویق تقارن در چرخیدن و فعال شدن هر دو طرف بدن.

• حرکت چرخشی

کودک خود را به پشت بخوابانید. دست راست خود را روی پشت سر کودک بگذارید و سپس دست چپ را روی بخش کناری سر کودک قرار داده و به آرامی سر کودک را به سمت چپ بچرخانید. هنگامی که احساس گرفتگی کردید متوقف شوید. ۱۵ – ۳۰ ثانیه نگه دارید. این کشش را ۳ بار دیگر در طول روز انجام دهید. به تدریج مدت کشش را تا سطح راحتی و تحمل کودک افزایش دهید.

تورتیکولی در بزرگسالان: تشخیص و درمان 

علل شایع:

• آرتروز گردن
• آسیب‌های ورزشی
• تومورهای گردنی

روش‌های درمان:

• تزریق بوتاکس
• جراحی عضلات یا اعصاب
• فیزیوتراپی تخصصی (شاک ویو و ...)

درمان تورتیکولی: از دارو تا جراحی 

1. دارودرمانی:
   • شل‌کننده‌های عضلانی (دیازپام)
   • ضدالتهاب‌ها (ناپروکسن)
   • تزریق بوتاکس

1. جراحی:
   • قطع عصب مبتلا
   • آزادسازی عضلات
2. درمان خانگی تورتیکولی:
   • کمپرس گرم
   • ماساژ با روغن زیتون
   • تمرینات کششی

عوارض عدم درمان کجی گردن 

• سندرم سر صاف (پلاژیوسفالی) در نوزادان
• تغییر شکل دائمی صورت
• مشکلات تنفسی و بلع
• آرتروز گردن

پیشگیری از تورتیکولی: آیا ممکن است؟ 

• شروع فیزیوتراپی در ماه‌های اول تولد برای نوزادان مبتلا
• اصلاح وضعیت خواب نوزاد
• معاینه منظم توسط متخصص ارتوپد